Ders 08: Authentication ve Authorization

🎯 Bu Derste Neleri Öğreneceksiniz?

• Authentication vs Authorization farkı
• Session tabanlı authentication
• JWT token yönetimi
• Route koruma (protected routes)
• Role-based access control (RBAC)
• OAuth entegrasyonu
• Çıkış yapma ve session yönetimi

---

📚 Temel Kavramlar

Authentication vs Authorization

Kavram	Türkçe	Açıklama	Örnek
Authentication	Kimlik Doğrulama	”Kimsin?”	Kullanıcı girişi
Authorization	Yetkilendirme	”Ne yapabilirsin?”	Admin yetkisi

// Authentication: Kullanıcı giriş yapmış mı?
if (!session.userId) {
  throw redirect({ to: '/login' })
}

// Authorization: Kullanıcı bu işlemi yapabilir mi?
if (user.rol !== 'admin') {
  throw new Error('Yetkisiz erişim!')
}

Auth Akışı

1. Kullanıcı login sayfasına gider
2. Email/şifre girer ve form gönderir
3. Server credentials'ı kontrol eder
4. Başarılıysa session/token oluşturur
5. Tarayıcıya session cookie gönderilir
6. Sonraki isteklerde cookie otomatik gönderilir
7. Server session'ı doğrular ve kullanıcıya erişim verir

---

🔐 Session Tabanlı Authentication

Session tabanlı auth, kullanıcı bilgilerinin sunucuda saklandığı yöntemdir.

Session Kurulumu

src/lib/session.ts

import { useSession } from '@tanstack/react-start/server'

type SessionData = {
  userId?: string
  email?: string
  ad?: string
  rol?: 'admin' | 'user' | 'moderator'
}

export function getSession() {
  return useSession<SessionData>({
    name: 'app-session',
    password: process.env.SESSION_SECRET!, // En az 32 karakter
    cookie: {
      secure: process.env.NODE_ENV === 'production',
      sameSite: 'lax',
      httpOnly: true, // XSS koruması
      maxAge: 60 * 60 * 24 * 7, // 1 hafta
      path: '/',
    },
  })
}

Login Server Function

src/lib/auth.ts

import { createServerFn } from '@tanstack/react-start'
import { z } from 'zod'
import { getSession } from './session'

// Mock kullanıcı veritabanı
const KULLANICILAR = [
  { id: '1', email: '[email protected]', sifre: 'admin123', ad: 'Admin', rol: 'admin' as const },
  { id: '2', email: '[email protected]', sifre: 'user123', ad: 'Kullanıcı', rol: 'user' as const },
]

// Login function
export const login = createServerFn({ method: 'POST' })
  .inputValidator(
    z.object({
      email: z.string().email('Geçerli bir email girin'),
      sifre: z.string().min(6, 'Şifre en az 6 karakter'),
    })
  )
  .handler(async ({ data }) => {
    // Kullanıcıyı bul
    const kullanici = KULLANICILAR.find(
      (k) => k.email === data.email && k.sifre === data.sifre
    )

    if (!kullanici) {
      throw new Error('Geçersiz email veya şifre')
    }

    // Session oluştur
    const session = await getSession()
    await session.update({
      userId: kullanici.id,
      email: kullanici.email,
      ad: kullanici.ad,
      rol: kullanici.rol,
    })

    return {
      basari: true,
      kullanici: {
        id: kullanici.id,
        ad: kullanici.ad,
        email: kullanici.email,
        rol: kullanici.rol,
      },
    }
  })

Logout Function

// src/lib/auth.ts (devam)

export const logout = createServerFn({ method: 'POST' })
  .handler(async () => {
    const session = await getSession()
    await session.clear()

    return { basari: true }
  })

Mevcut Kullanıcıyı Alma

// src/lib/auth.ts (devam)

export const getCurrentUser = createServerFn({ method: 'GET' })
  .handler(async () => {
    const session = await getSession()

    if (!session.data.userId) {
      return null
    }

    return {
      id: session.data.userId,
      email: session.data.email,
      ad: session.data.ad,
      rol: session.data.rol,
    }
  })

---

🎯 Login Sayfası Oluşturma

src/routes/login.tsx

import { createFileRoute, redirect, useNavigate } from '@tanstack/react-router'
import { useServerFn } from '@tanstack/react-start'
import { login } from '../lib/auth'
import React from 'react'

export const Route = createFileRoute('/login')({
  component: LoginPage,
  // Zaten giriş yapmışsa dashboard'a yönlendir
  loader: async () => {
    // Mevcut kullanıcıyı kontrol et
    // (Bu basit örnek, gerçek uygulamada getCurrentUser kullanın)
    return {}
  },
})

function LoginPage() {
  const navigate = useNavigate()
  const loginFn = useServerFn(login)

  const [email, setEmail] = React.useState('')
  const [sifre, setSifre] = React.useState('')
  const [hata, setHata] = React.useState('')
  const [yukleniyor, setYukleniyor] = React.useState(false)

  const handleSubmit = async (e: React.FormEvent) => {
    e.preventDefault()
    setHata('')
    setYukleniyor(true)

    try {
      await loginFn({ data: { email, sifre } })
      // Başarılı giriş - dashboard'a yönlendir
      navigate({ to: '/dashboard', replace: true })
    } catch (error: any) {
      setHata(error.message || 'Giriş başarısız')
    } finally {
      setYukleniyor(false)
    }
  }

  return (
    <div style={{ display: 'flex', justifyContent: 'center', alignItems: 'center', minHeight: '100vh', backgroundColor: '#f3f4f6' }}>
      <div style={{ backgroundColor: 'white', padding: '2rem', borderRadius: '8px', boxShadow: '0 4px 6px rgba(0,0,0,0.1)', width: '100%', maxWidth: '400px' }}>
        <h1 style={{ fontSize: '1.5rem', fontWeight: 'bold', marginBottom: '1.5rem', textAlign: 'center' }}>
          Giriş Yap
        </h1>

        {hata && (
          <div style={{ backgroundColor: '#fee2e2', color: '#dc2626', padding: '0.75rem', borderRadius: '4px', marginBottom: '1rem' }}>
            {hata}
          </div>
        )}

        <form onSubmit={handleSubmit} style={{ display: 'flex', flexDirection: 'column', gap: '1rem' }}>
          <div>
            <label style={{ display: 'block', marginBottom: '0.25rem', fontWeight: '500' }}>
              Email
            </label>
            <input
              type="email"
              value={email}
              onChange={(e) => setEmail(e.target.value)}
              placeholder="[email protected]"
              required
              style={{
                width: '100%',
                padding: '0.75rem',
                border: '1px solid #d1d5db',
                borderRadius: '4px',
                fontSize: '1rem',
              }}
            />
          </div>

          <div>
            <label style={{ display: 'block', marginBottom: '0.25rem', fontWeight: '500' }}>
              Şifre
            </label>
            <input
              type="password"
              value={sifre}
              onChange={(e) => setSifre(e.target.value)}
              placeholder="******"
              required
              style={{
                width: '100%',
                padding: '0.75rem',
                border: '1px solid #d1d5db',
                borderRadius: '4px',
                fontSize: '1rem',
              }}
            />
          </div>

          <button
            type="submit"
            disabled={yukleniyor}
            style={{
              padding: '0.75rem',
              backgroundColor: '#3b82f6',
              color: 'white',
              border: 'none',
              borderRadius: '4px',
              fontSize: '1rem',
              fontWeight: '500',
              cursor: yukleniyor ? 'not-allowed' : 'pointer',
              opacity: yukleniyor ? 0.5 : 1,
            }}
          >
            {yukleniyor ? 'Giriş yapılıyor...' : 'Giriş Yap'}
          </button>
        </form>

        <p style={{ marginTop: '1rem', textAlign: 'center', fontSize: '0.875rem', color: '#6b7280' }}>
          Test hesapları: [email protected] / admin123
        </p>
      </div>
    </div>
  )
}

---

🛡️ Protected Routes (Korumalı Route’lar)

Protected route’lar, sadece giriş yapmış kullanıcıların erişebildiği sayfalardır.

Auth Check Middleware

src/middleware/auth.ts

import { createMiddleware } from '@tanstack/react-start'
import { getSession } from '../lib/session'

export const authMiddleware = createMiddleware()
  .server(async ({ next }) => {
    const session = await getSession()

    if (!session.data.userId) {
      // Giriş yapılmamış - login sayfasına yönlendir
      throw redirect({
        to: '/login',
        search: {
          redirect: window.location.pathname,
        },
      })
    }

    // Giriş yapılmış - context'e kullanıcı bilgisini ekle
    return next({
      context: {
        user: session.data,
      },
    })
  })

Protected Route Kullanımı

src/routes/dashboard/index.tsx

import { createFileRoute } from '@tanstack/react-router'
import { authMiddleware } from '../../middleware/auth'

export const Route = createFileRoute('/dashboard/')({
  // Auth middleware'i kullan
  middleware: [authMiddleware],
  component: DashboardHome,
})

function DashboardHome() {
  // Context'ten kullanıcı bilgisini al
  // Not: Bu context tip tanımına ihtiyaç duyar

  return (
    <div>
      <h1>Dashboard</h1>
      <p>Hoş geldiniz!</p>
    </div>
  )
}

Daha Basit Yöntem: Loader’da Kontrol

src/routes/profil/index.tsx

import { createFileRoute, redirect } from '@tanstack/react-router'
import { getCurrentUser } from '../../lib/auth'

export const Route = createFileRoute('/profil/')({
  component: ProfilPage,
  loader: async () => {
    const user = await getCurrentUser()

    if (!user) {
      throw redirect({
        to: '/login',
        search: { redirect: '/profil' },
      })
    }

    return { user }
  },
})

function ProfilPage() {
  const { user } = Route.useLoaderData()

  return (
    <div>
      <h1>Profilim</h1>
      <p>Ad: {user.ad}</p>
      <p>Email: {user.email}</p>
      <p>Rol: {user.rol}</p>
    </div>
  )
}

---

📋 Role-Based Access Control (RBAC)

RBAC, kullanıcı rolüne göre yetki kontrolü yapar.

Rol Kontrolü Utility

src/lib/auth.ts

import { createMiddleware } from '@tanstack/react-start'

export const requireRole = (...roller: ('admin' | 'moderator')[]) => {
  return createMiddleware()
    .server(async ({ next }) => {
      const session = await getSession()

      if (!session.data.userId) {
        throw redirect({ to: '/login' })
      }

      const kullaniciRol = session.data.rol

      if (!roller.includes(kullaniciRol)) {
        throw new Error('Bu sayfaya erişim yetkiniz yok')
      }

      return next({
        context: {
          user: session.data,
        },
      })
    })
}

Admin-Only Route

src/routes/admin/index.tsx

import { createFileRoute } from '@tanstack/react-router'
import { requireRole } from '../../lib/auth'

// Sadece adminler erişebilir
export const Route = createFileRoute('/admin/')({
  middleware: [requireRole('admin')],
  component: AdminPage,
})

function AdminPage() {
  return (
    <div>
      <h1>Admin Paneli</h1>
      <p>Bu sayfaya sadece adminler erişebilir.</p>
    </div>
  )
}

Moderator veya Admin Route

src/routes/moderator/index.tsx

import { createFileRoute } from '@tanstack/react-router'
import { requireRole } from '../../lib/auth'

// Hem admin hem moderator erişebilir
export const Route = createFileRoute('/moderator/')({
  middleware: [requireRole('admin', 'moderator')],
  component: ModeratorPage,
})

function ModeratorPage() {
  return (
    <div>
      <h1>Moderator Paneli</h1>
      <p>Bu sayfaya admin ve moderatorler erişebilir.</p>
    </div>
  )
}

Client-Side Rol Kontrolü

// Bazen bileşen içinde rol kontrolü gerekebilir
function AdminButton({ user }: { user: { rol: string } }) {
  // Sadece admin görür
  if (user.rol !== 'admin') {
    return null
  }

  return (
    <button style={{ backgroundColor: '#dc2626', color: 'white' }}>
      Sil
    </button>
  )
}

---

🔑 JWT Token Authentication

JWT (JSON Web Token), kullanıcı bilgilerinin token içinde saklandığı stateless auth yöntemidir.

JWT Utility

src/lib/jwt.ts

import { sign, verify } from 'jsonwebtoken'

const JWT_SECRET = process.env.JWT_SECRET!

type TokenPayload = {
  userId: string
  email: string
  rol: string
}

export function createToken(payload: TokenPayload): string {
  return sign(payload, JWT_SECRET, {
    expiresIn: '7d',
  })
}

export function verifyToken(token: string): TokenPayload | null {
  try {
    return verify(token, JWT_SECRET) as TokenPayload
  } catch {
    return null
  }
}

JWT ile Login

src/lib/auth-jwt.ts

import { createServerFn } from '@tanstack/react-start'
import { z } from 'zod'
import { createToken } from './jwt'

export const loginWithJWT = createServerFn({ method: 'POST' })
  .inputValidator(
    z.object({
      email: z.string().email(),
      sifre: z.string(),
    })
  )
  .handler(async ({ data }) => {
    const kullanici = await authenticateUser(data.email, data.sifre)

    if (!kullanici) {
      throw new Error('Geçersiz bilgiler')
    }

    // JWT token oluştur
    const token = createToken({
      userId: kullanici.id,
      email: kullanici.email,
      rol: kullanici.rol,
    })

    // Token'ı cookie olarak set et
    // (Bu örnek için basit, gerçek uygulamada httpOnly cookie kullanın)

    return {
      token,
      kullanici: {
        id: kullanici.id,
        ad: kullanici.ad,
        email: kullanici.email,
        rol: kullanici.rol,
      },
    }
  })

---

🎯 OAuth Entegrasyonu

OAuth, Google, GitHub gibi üçüncü parti servislerle giriş yapmayı sağlar.

Google OAuth Örneği

src/lib/oauth.ts

import { createServerFn } from '@tanstack/react-start'

export const getGoogleAuthUrl = createServerFn({ method: 'GET' })
  .handler(async () => {
    const redirectUri = `${process.env.APP_URL}/auth/google/callback`

    const params = new URLSearchParams({
      client_id: process.env.GOOGLE_CLIENT_ID!,
      redirect_uri: redirectUri,
      response_type: 'code',
      scope: 'profile email',
    })

    return {
      authUrl: `https://accounts.google.com/o/oauth2/v2/auth?${params.toString()}`,
    }
  })

export const googleCallback = createServerFn({ method: 'GET' })
  .inputValidator(
    z.object({
      code: z.string(),
    })
  )
  .handler(async ({ data }) => {
    // 1. Code'u access token ile değiştir
    const tokenResponse = await fetch('https://oauth2.googleapis.com/token', {
      method: 'POST',
      headers: { 'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded' },
      body: new URLSearchParams({
        code: data.code,
        client_id: process.env.GOOGLE_CLIENT_ID!,
        client_secret: process.env.GOOGLE_CLIENT_SECRET!,
        redirect_uri: `${process.env.APP_URL}/auth/google/callback`,
        grant_type: 'authorization_code',
      }),
    }).then((r) => r.json())

    // 2. Kullanıcı bilgilerini al
    const userInfo = await fetch(
      'https://www.googleapis.com/oauth2/v2/userinfo',
      {
        headers: {
          Authorization: `Bearer ${tokenResponse.access_token}`,
        },
      }
    ).then((r) => r.json())

    // 3. Kullanıcıyı oluştur veya giriş yap
    const user = await findOrCreateUser(userInfo)

    // 4. Session oluştur
    const session = await getSession()
    await session.update({
      userId: user.id,
      email: user.email,
      ad: user.ad,
      rol: user.rol,
    })

    return { basari: true }
  })

Callback Route

src/routes/auth/google/callback.tsx

import { createFileRoute, redirect } from '@tanstack/react-router'
import { googleCallback } from '../../../lib/oauth'

export const Route = createFileRoute('/auth/google/callback')({
  loader: async ({ search }) => {
    const { code } = search

    if (!code) {
      throw redirect({ to: '/login' })
    }

    await googleCallback({ data: { code } })

    throw redirect({ to: '/dashboard' })
  },
})

---

🎨 Pratik Örnek: Tam Auth Sistemi

Hadi öğrendiklerimizle tam bir auth sistemi oluşturalım!

Auth Context Bileşeni

src/components/AuthContext.tsx

import { createContext, useContext, ReactNode } from 'react'
import { useQuery, useMutation, useQueryClient } from '@tanstack/react-query'
import { getCurrentUser, login, logout } from '../lib/auth'

type User = {
  id: string
  ad: string
  email: string
  rol: 'admin' | 'user'
}

type AuthContextType = {
  user: User | null | undefined
  isLoading: boolean
  loginMutation: any
  logoutMutation: any
}

const AuthContext = createContext<AuthContextType | undefined>(undefined)

export function AuthProvider({ children }: { children: ReactNode }) {
  const queryClient = useQueryClient()

  // Mevcut kullanıcıyı getir
  const { data: user, isLoading } = useQuery({
    queryKey: ['currentUser'],
    queryFn: getCurrentUser,
    retry: false,
    staleTime: 1000 * 60 * 5, // 5 dakika
  })

  // Login mutation
  const loginMutation = useMutation({
    mutationFn: login,
    onSuccess: () => {
      queryClient.invalidateQueries({ queryKey: ['currentUser'] })
    },
  })

  // Logout mutation
  const logoutMutation = useMutation({
    mutationFn: logout,
    onSuccess: () => {
      queryClient.clear()
      window.location.href = '/login'
    },
  })

  return (
    <AuthContext.Provider
      value={{
        user,
        isLoading,
        loginMutation,
        logoutMutation,
      }}
    >
      {children}
    </AuthContext.Provider>
  )
}

export function useAuth() {
  const context = useContext(AuthContext)
  if (!context) {
    throw new Error('useAuth must be used within AuthProvider')
  }
  return context
}

Header Bileşeni

src/components/Header.tsx

import { Link } from '@tanstack/react-router'
import { useAuth } from './AuthContext'

export function Header() {
  const { user, logoutMutation } = useAuth()

  return (
    <header style={{
      display: 'flex',
      justifyContent: 'space-between',
      alignItems: 'center',
      padding: '1rem 2rem',
      backgroundColor: '#3b82f6',
      color: 'white',
    }}>
      <Link to="/" style={{ color: 'white', textDecoration: 'none', fontSize: '1.25rem', fontWeight: 'bold' }}>
        Uygulamam
      </Link>

      <nav style={{ display: 'flex', gap: '1rem', alignItems: 'center' }}>
        <Link to="/" style={{ color: 'white' }}>Ana Sayfa</Link>
        <Link to="/dashboard" style={{ color: 'white' }}>Dashboard</Link>

        {user ? (
          <>
            <span>Merhaba, {user.ad}!</span>
            {user.rol === 'admin' && (
              <Link to="/admin" style={{ color: 'white' }}>Admin</Link>
            )}
            <button
              onClick={() => logoutMutation.mutate()}
              style={{
                padding: '0.5rem 1rem',
                backgroundColor: 'white',
                color: '#3b82f6',
                border: 'none',
                borderRadius: '4px',
                cursor: 'pointer',
              }}
            >
              Çıkış
            </button>
          </>
        ) : (
          <Link
            to="/login"
            style={{
              padding: '0.5rem 1rem',
              backgroundColor: 'white',
              color: '#3b82f6',
              borderRadius: '4px',
              textDecoration: 'none',
            }}
          >
            Giriş Yap
          </Link>
        )}
      </nav>
    </header>
  )
}

---

✅ Ders 8 Özeti

Bu derste öğrendiklerimiz:

Konu	Açıklama
Authentication	Kimlik doğrulama (“Kimsin?”)
Authorization	Yetkilendirme (“Ne yapabilirsin?“)
useSession()	Session yönetimi
Session-based auth	Sunucuda session saklama
JWT	Token-based auth
Protected routes	Giriş gerektiren sayfalar
RBAC	Role-based access control
OAuth	Üçüncü parti auth (Google, GitHub)

Auth Stratejileri

Strateji	Avantaj	Dezavantaj
Session	Güvenli, sunucu kontrolü	Sunucu hafıza kullanımı
JWT	Stateless, ölçeklenebilir	Token iptali zor
OAuth	Kolay kullanım	Üçüncü parti bağımlılığı

---

📝 Alıştırmalar

Alıştırma 1: Register Sayfası

Kullanıcı kayıt sayfası oluşturun:

src/routes/register.tsx

// Email, şifre, şifre tekrar alanları
// Kayıt başarılıysa otomatik giriş

Alıştırma 2: Şifre Sıfırlama

Şifremi unuttum akışı oluşturun:

// 1. Email iste
// 2. Reset linki gönder (mock)
// 3. Yeni şifre formu
// 4. Şifre güncelle

Alıştırma 3: Admin Koruması

Admin route’larını tam korumaya alın:

// /admin/* tüm route'lar için admin kontrolü
// Middleware ile merkezileştirin

---

🚀 Sonraki Ders: Form Yönetimi ve Validasyon

Bir sonraki derste şunları öğreneceksiniz:

• 📝 Form state yönetimi
• ✅ Zod ile validasyon
• 🎯 Client vs server validasyon
• 🔄 Form submission handling
• 💾 Form verisi saklama
• 🎨 Form UI bileşenleri

---

💬 Sorularınız?

1. Session vs JWT hangisi daha iyi?
2. Token nasıl iptal edilir (JWT)?
3. OAuth güvenliği nasıl sağlanır?

Bir sonraki derste görüşmek üzere! 👋